AUGUSTO BOAL "GRY DLA AKTORÓW I NIEAKTORÓW"

Rozwój zdolności twórczych - kiedy zacząć?

Aleksandra Gajda 

Jak najwcześniej - oto odpowiedź, która pierwsza przychodzi na myśl. Ale czy można mówić o zdolnościach twórczych u noworodka? Twórczość rozumiana jako działanie, które przełamuje konieczność, umożliwia wybór i jednocześnie jest jednym z możliwych sposobów zaspokojenia potrzeb ma bez wątpienia charakter dynamiczny. Można zatem przypuszczać, że w kolejnych fazach rozwoju człowieka twórczość ulega zmianom. Czy się rozwija? A może wręcz przeciwnie, wraz z przypływem lat zdolność tworzenia zanika?

            Nasze życie w dużej mierze polega na realizacji potrzeb, których zaspokojenie umożliwia dobre samopoczucie. Specyfika potrzeb jest różna na każdym etapie rozwoju człowieka, niemniej jednak dla prawidłowego funkcjonowania konieczne jest w zaspokojenie każdej z nich.

            Tuż po przyjściu na świat, niemowlak wyraża naturalną, spontaniczną ufność wobec ludzi i siebie. Uczy się ufać, zatem istotną rolę odgrywają tutaj jasne reguły, przyczyna powoduje skutek, płacz - pojawienie się mamy lub taty, głód - pokarm. Bliskość rodziców, dostarczanie pokarmu rekompensują mu złe samopoczucie spowodowane nagłą zmianą środowiska. Czuje się na świecie coraz bezpieczniej, dzięki swoim zmysłom oswaja się coraz bardziej z otoczeniem. Maluch wie, że obecność mamy jest czymś stałym, pewnym i przewidywalnym. Pierwszy sukces dziecka ma więc miejsce, gdy pozwoli matce zniknąć ze swojego pola widzenia bez wyrażania niezadowolenia, gniewu, lęku.

Nieufność zaś i związane z nią poczucie odrzucenia procentują w późniejszym rozwoju człowieka. Świadomość macierzyńska odgrywa tym samym ogromną rolę inaczej traktuje się długo oczekiwane dzieci, inaczej te, które utrudniają życie, zupełnie inaczej dziecko niechciane. Maluch, u którego w naturalny sposób zaspokojona jest potrzeba ufności nabywa podświadomą zdolność wiary w to, że może zaspokajać własne potrzeby. Dyskusyjna kwestia twórczości w pierwszej fazie rozwoju człowieka sprowadza się do twórczej postawy rodziców, głównie mamy, która podejmuje działania rozwijające ufność niemowlaka, odnajduje złoty środek między ochroną jego życia i zdrowia a uświadamianiem mu niebezpieczeństw, między nagrodą a karą. Można zaryzykować stwierdzenie, że to od twórczości mamy zależy późniejsze twórcze działanie dziecka. Wczesne doświadczenia dziecka przyczyniają się do kształtowania dwóch biegunów działania: muszę - mogę.

            Między drugim a trzecim rokiem życie maluchy wkraczają w drugą fazę życia - wczesne dzieciństwo. Dziecko potrafi coraz bardziej kontrolować własne działanie, zaczyna wyrażać wolę, głównie przy pomocy dwóch słów „tak" i „nie". Dochodzi do głosu potrzeba autonomii, wyzwolenia się od mamy - najważniejszej osoby w okresie niemowlęctwa. W parze z psychicznym rozwojem własnej woli idzie rozwój cech motorycznych, stanie, chodzenie pozwalają dziecku na to, czego chce. Wszelkie przymusy i ograniczenia maluch traktuje jako przeszkody w osiągnięciu niezależności. Przeciwieństwem potrzeby autonomii jest wstyd - uczucie niepowodzenia, które hamuje wolę bycia samodzielnym. Twórczość w tym okresie to z jednej strony jeszcze działanie rodziców, którzy odpowiadają za indywidualność swojego dziecka, stawiają przed nim szereg koniecznych ograniczeń, ale również umożliwiają wyrażanie siebie. Twórczość dziecka zaś to zdolność do wyrażania własnej woli i jej realizacja na konkretnych krokach. Maluch zaczyna fantazjować, jego zabawy stają się coraz bardziej różnorodne. Z jednej strony zabawa jest wynikiem naturalnej zdolności dziecka do kreatywnego myślenia, przekształcania rzeczywistości, z drugiej zaś sama pobudza rozwój zdolności twórczych. Dwulatek, jak pisze Wygotski, znajduje się w świecie przedmiotów, stale działają na niego jakieś przyciągające lub odpychające bodźce. Obrus kusi, żeby go pociągnąć, drzwi trzeba otworzyć i zamknąć, pudełeczko zamknąć i otworzyć, piłkę potoczyć itd.

Rola twórczych rodziców polega więc na pogodzeniu bezpieczeństwa dziecka z jego autonomią, umożliwienie doświadczania świata i rozwijania zdolności twórczych przy jednoczesnym eliminowaniu niebezpieczeństw z tym związanych.

© Copyright Drama Way 2010       Projekt i wykonanie: Czarska & Werona